Phát huy giá trị văn hóa gia đình và dòng họ qua nghiên cứu gia phả

  13/05/2017

Trong cuộc hội ngộ thông báo Gia phả học Việt Nam diễn ra lần đầu tiên vào ngày 29.8, tại TP.HCM, các nhà nghiên cứu về văn hóa, xã hội… khẳng định rằng, không một gia đình nào không nằm trong dòng họ, xây dựng gia đình văn hóa cũng chính là xây dựng dòng họ văn hóa, sự kết nối giữa các dòng họ trong cộng đồng tạo nên một xã hội văn hóa.

Cội nguồn của văn hóa dân tộc

Theo Giáo sư Phan Văn Các, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm, văn hóa dân tộc bao giờ cũng có cội nguồn từ gia đình và dòng họ. Trong quá khứ, một cách tự phát, các dòng họ đã đóng góp ở mức độ khác nhau vào sự hình thành và phát triển chung của dân tộc. Sự phát triển của dòng họ gắn liền với sự lan tỏa văn hóa, tiếp xúc và hòa quyện văn hóa giữa các vùng miền của đất nước.

Để hiểu được truyền thống văn hóa, lịch sử… của mỗi dòng họ, ông Nguyễn Văn Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm UNESCO nghiên cứu văn hóa các dòng họ Việt Nam cho rằng, nên bắt đầu bằng việc nghiên cứu gia phả. Vì “Nước có sử - Nhà có phả”. Ở nước ta, “sử - phả” còn là “hồn cốt” của dân tộc, như sợi chỉ đỏ “giữ hồn” cho các thế hệ nối tiếp nhau trân trọng, gìn giữ tinh hoa cổ truyền, bản sắc văn hóa truyền thống riêng có của người Việt. Gia phả được xem như cuốn “Bách khoa toàn thư” của mỗi dòng họ, chứa đựng trong đó cả kho tàng văn hóa dân gian, từ nề nếp gia phong, phương pháp dạy con, đến nền tảng đạo đức, lối sống, phong tục, tập quán… cùng những truyền thống đáng quý của gia đình được phản ảnh rất chân thực.

Tuy nhiên hiện nay, việc nghiên cứu dòng họ thông qua gia phả chưa được chú trọng đúng mức. Thống kê của Viện Nghiên cứu Hán Nôm cho biết, hiện có khoảng 300 bản phả đang được lưu giữ tại đây, một con số rất khiêm tốn so với kho tàng đồ sộ về gia phả, tộc phả, tư liệu văn hóa truyền thống đang được lưu giữ trong nhân dân. Sau hơn 20 năm dày công thực hiện, Viện Lịch sử Dòng họ cũng mới dựng được 150 bộ gia phả thuộc nhiều đối tượng khác nhau. Nhà nghiên cứu Võ Ngọc An, Viện Phó Viện Lịch sử Dòng họ nhấn mạnh, từ kết quả nghiên cứu gia phả về dòng họ khẳng định rằng, truyền thống văn hóa, truyền thống yêu nước và truyền thống lao động của dân tộc vẫn đang phát triển đi lên. Giáo sư tiến sĩ Mạc Đường, Chủ tịch Hội đồng Viện Lịch sử Dòng họ chỉ rõ, tự do, đoàn kết, bình đẳng, hiếu hòa và sáng tạo là khát vọng và lẽ sống của các thế hệ dòng họ Việt Nam. Đây cũng chính là bản chất của văn hóa Việt Nam đương đại.

Chăm lo xây dựng đạo đức dòng họ

Các giá trị đạo đức truyền thống, nền tảng văn hóa bị “xâm phạm” như hiện nay đã gióng lên tiếng chuông báo động về sự xuống cấp của đạo đức xã hội, nhất là trong giới trẻ. Trước tình trạng này, các nhà nghiên cứu cho rằng, cần xem nghiên cứu gia phả là ngành khoa học chính thống để đưa vào giảng dạy trong các bậc học, trong đó chú trọng truyền dạy về văn hóa gia đình và dòng họ, gắn với việc xây dựng nền tảng đạo đức xã hội, ngăn ngừa sự xâm nhập của các loại hình văn hóa và lối sống ngoại lai phi truyền thống.

Điều đáng quan tâm khác, khiến người lớn phải băn khoăn, đa số giới trẻ hiện nay có tâm lý xem việc sinh hoạt dòng họ chỉ đơn thuần là thờ cúng tổ tiên để anh em trong họ biết mặt nhau, và sinh hoạt chỉ là nghĩa vụ với tổ tiên, chưa để ý đến việc học hỏi truyền thống của dòng họ mình. Theo cố Giáo sư Vũ Ngọc Khánh, Viện Văn hóa dân gian, trên thực tế đang có những cuộc vận động con cháu tìm về dòng họ, kể cả bà con kiều bào ở nước ngoài, và nếu có một sự định hướng đúng, thì chắc chắn đây sẽ là một kênh trao truyền và gìn giữ văn hóa dòng họ tích cực, góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Phó Giáo sư Hà Đình Đức, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, không một gia đình nào không nằm trong dòng họ, xây dựng gia đình văn hóa cũng chính là xây dựng dòng họ văn hóa. Trong xu hướng xã hội ngày càng nhận thức được gia đình là nơi gìn giữ, phát huy tốt nhất các giá trị truyền thống tốt đẹp của dòng họ, thì nên chú trọng đến việc chăm lo xây dựng đạo đức của dòng họ, và lan tỏa giá trị đạo đức dòng họ đến nền nếp gia phong của từng gia đình để chung tay gìn giữ đạo đức xã hội đang có những vấn đề đáng báo động. Vì thế, cần phát huy vai trò của dòng họ với những tinh hoa tốt đẹp trong xây dựng con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Nhiều nhà nghiên cứu cũng chia sẻ, xã hội phương Tây hiện đang có xu hướng đề cao các giá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức của người phương Đông. Trong đó, bắt đầu học tập và áp dụng vào giáo dục ở gia đình, học đường để sửa sai cho một thời xã hội quá đề cao các giá trị tự do dân chủ tuyệt đối mang tính thực dụng, đã làm mất đi khuôn phép giáo dục cơ bản của con người ngay từ trong gia đình.

Dung Quất - Báo Văn hóa

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 3
  • 408
  • 746,617